|
KOYUNCULUK
Koyun et, süt, yapağı, deri ve gübreleri ile insanlara ekonomik güç veren
önemli bir hayvandır.Hem çiftçi hem de ülke ekonomisini kalkındırmak için
koyunculuğun yaygınlaştırılması,bakım ve beslenme koşullarının
iyileştirilmesi, öte yandan koyunların saf yetiştirme ve melezleme yolu
ile ıslah edilerek verimliliğin artırılması şarttır.
Öyleyse koyunculuğun doğal ve ekonomik koşulların gerektirdiği
yönde gelişebilmesi için, mevcut yetiştirme tekniklerinin geliştirilmesi
ve yetiştiricilerin yenilikleri bilmesi ve uygulaması gerekir. Koyunculuk
yapmaya karar verdiğimiz takdirde öncelikle yaşadığımız bölgeyi iyi
tanımamız ve ona göre uygun ırkla çalışma yapmalıyız.
Genel olarak Anadolu’nun iç kısımlarında yağlı kuyruklular, denize yakın
bölgelerde ince kuyruklular yaygındır. Yağlı kuyruklu koyunlar Morkaraman,
Akkaraman, Dağlıç ve İvesidir. İnce kuyruklu koyun ırklarımız ise
Kıvırcık, Sakız, Karayaka ve Merinostur.
MORKARAMAN
Genel olarak Doğu İllerimizde yetiştirilir. Vücut renkleri kızıldan mora
kadar değişmektedir. Baş, boyun, karın altı ve bacaklar çıplaktır. Yağlı
kuyrukludur.Baş uzun ve dar,boyun uzun,vücut dar ve kısa, bacaklar
uzundur.Anaçlarda canlı ağırlık 50-60 kg, süt verimi 50-60 litre kirli
yapağı verimi 2-2,5 kg. olup, her 100 koyundan 95-105 kuzu
alınmaktadır.Süt kesiminden sonra 3 aylık besleme ile 20-25 kg. karkas
alınabilir.
Morkaraman
AKKARAMAN KOYUNU
Batıda Eskişehir ve Kütahya’dan başlayarak Doğuda Sivas’a kadar, sahil
bölgeleri dışında Orta Anadolu’da ve geçit bölgelerinde yetişir.
Bunlarda vücut beyaz renkli yapağı ile örtülüdür. Ağız, burun, göz
çevresi, kulak ve ayaklarda siyah lekelere rastlanır. Yağlı
kuyrukludur. Baş, boyun, karın altı, bacaklar çıplaktır. Baş uzun ve dar,
kulaklar uzun ve sarkık, boyun uzun, vücut dar ve uzun, bacaklar uzun ve
sağlamdır. Anaç koyunlarda canlı ağırlık 40-45 kg. süt verimi 50-60 Litre
kirli yapağı verimi 1,5-2 kg.dır. 100 koyundan 100-110 kuzu alınır.Süt
kesiminden sonra 3 aylık besleme ile 20-22 kg. karkas verebilir.
Akkaraman
DAĞLIÇ KOYUNU
Sakarya nehrinden başlayıp Ege Bölgesinin kıyı İllerine kadar uzanır.Vücut
beyaz renkli, kaba karışık yapağı ile örtülüdür. Ağız, burun, göz
etrafları ve ayaklarda siyah lekeler görülür. Erkekler helezoni boynuzlu,
dişiler boynuzsuzdur. Kuyruk yağlı olup kalp şeklindedir.Baş ve bacaklar
çıplaktır.Anaç koyunlarda canlı ağırlık 35-40 kg., süt verimi 40-50 litre,
kirli yapağı verimi 2-2,5 kg.dır. 100 koyundan 90-100 kuzu alınır.
Dağlıç
SAKIZ KOYUNU
İzmir İlinde özellikle Çeşme İlçesinde yetişir. Vücut beyaz renkli,
kaba-karışık yapağı ile örtülüdür. Ağız ve gözler etrafında,kulaklar ve
ayaklarda siyah lekeler görülür. Vücut dar ve bacaklar uzundur. Erkeklerde
kuvvetli, kıvrımlı boynuz bulunur, dişiler boynuzsuzdur. Uzun yağsız
kuyrukludurlar.Anaç koyunlarda canlı ağırlık 40-45 kg., süt verimi 120-180
litre’dir. 100 koyundan 180-200 kuzu alınır. Bu yöre dışına çıkarıldığında
bu verim alınamamıştır.
Sakız
İVESİ KOYUNU
Suriye sınır boyunda Şanlıurfa, Gaziantep ve Hatay İllerinde yetişir. Baş,
boyun ve bacaklar kahverengi vücudu ise beyazdır. Baş ve bacaklar
çıplaktır. Yağlı kuyruklu koyunlardır. Baş uzun ve dar, kulaklar uzun ve
sarkık, vücut uzun ve dar, bacaklar uzundur. Genelde erkekler boynuzlu,
dişiler boynuzsuzdur. Anaç koyunlarda canlı ağırlık 44-48 kg. süt verimi
90-155 Litre, kirli yapağı verimi 2-3 kg.dır.
İvesi
KONYA MERİNOSU
Vücut beyaz renkli yapağı ile örtülüdür. Erkek ve dişiler boynuzsuzdur.
Kuyruk yağsız ince ve uzundur.Anaç koyunlarda canlı ağırlık 54-56 kg., süt
verimi 40-50 Litre, kirli yapağı verimi 3,6-3,8 kg. olup, 100 koyundan
130-140 kuzu alınır.
Konya Merinosu
DAMIZLIK SEÇİMİ
Bölgemize göre yetiştiriciliğini yapacağımız koyun ırkını seçtikten
sonra iyi bir damızlıkla işe başlamak başarıyı arttıran en önemli
şartlardan biridir.Seçilen damızlık;Vücudu düzgün ve kusursuz olmalı Kendi
ırkının özelliklerini taşımalı Yüksek verimli, hastalıksız, döl verimi
yüksek ve uzun ömürlü olmalıdır. Damızlık olacak etçi koyunda mümkün
olduğu kadar büyük, derin geniş ve dolgun bir vücut yapısı gözlenmelidir.
Baş kısa ve geniş, boyun kısa ve kalın olmalıdır. Göğüsün geniş derin ve
kaburgaların mümkün olduğu kadar dışa dönük olması istenir. Bol et veren
sırt, bel ve sağrının düz bir hat oluşturması ve olabildiğince geniş
olması istenen etçi özelliklerdendir. Damızlık sütçü koyunlarda kemikler
ince boyun uzun vücut yüksek ve uzundur. Sağrı uzun ve arka bacakları
arası büyükçe memeye yer verecek şekilde olmalıdır.Karın nispeten gelişmiş
memeler yeter büyüklükte ve bezsel meme özelliğindedir. Baş kuru, asil ve
zarif yapıda olmalıdır. Kulaklar büyük ve nispeten sarkıktır. Süt verimi
ile tanınmış ırklar boynuzsuz veya zarif boynuzludur. Koçun yumurtaları ne
kadar büyükse döllenme kabiliyeti o kadar iyidir.
SÜRÜDEN AYRILMASI
GEREKEN KOYUNLAR
Dişleri ve
tırnakları bozuk olanlar, topallık ve ayak tutukluğu gibi özürleri
olanlar, çok yaşlı, çok zayıf koyunlarla kavruk kalmış koyunlar, kısır
koyunlar, çok az süt verenler, yapağısı kısa, seyrek ve dökülenler,normal
doğum yapan ancak kuzularına iyi bakmayan koyunlar,özellikle merinos ve
kıvırcıklarda lekeli olanlar,alt ve üst çenesi kısa olanlar,ırk
özellikleri bozulmuş olanların sürüden ayrılması gereklidir.
DAMIZLIK KOÇ SEÇİMİNDE
DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
Kuvvetli ve sağlıklı olmalı,ırkın bütün özelliklerini göstermeli,canlı
parlak bakışlı ve hareketli olmalı,yumurtalıklar torbaya inmiş
olmalı,yapağısı kendi ırk özelliklerini taşımalı,bacaklar sağlam ve düzgün
olmalı,sağrısına basıldığında çömelmeli, 4-5 yılda başka sürülerden
seçilen koçlar kullanılmalıdır.(Kan tazeleme)
KOÇ KATIMI
Koyunlar genel olarak ilkbahar ve sonbahar kızgınlık gösterir ama sonbahar
kızgınlığı ilkbahar kızgınlığından daha etkindir.Kızgınlık Sabah
saatlerinde fazladır.Öğlen saatlerinde azalır.akşam saatleri çok zayıf
olur,bu nedenle aşım sabah saatlerinde yaptırılmalı ve koç katımı arası
4-6 hafta olmalıdır.Bu süre ne kadar kısaltılırsa doğacak kuzuların yaş
farkları o kadar azalır,kuzuların büyüklükleri birbirine yakın olur
beslenme güçlükleri azalır ve işçilik azalır.satarken de kuzular aynı
olduğu için daha iyi para eder.Aşım süresince koçlar meraya gönderilmemeli
ağılda yemlenmelidir.
KOYUNLARDA ÜREME VE DÖL
VERİMİ
Koyunculukta
başarılı olmak, düzenli ve çok miktarda yavru olmaya bağlıdır. Elde edilen
yavru sayısı ne kadar çok olursa sürüde iyileşme o kadar hızlı olur. Bu da
hayvanın ırkına ve beslenmeye bağlıdır.
KOÇA VERME
Dişi tokluyu koça vermekte 18 ayı geçmemeliyiz. Sürüdeki koyunlar pratikte
6-8 yaşlarına kadar, koçlar ise 4-5 yaşlarına kadar damızlık olarak
kullanılabilmektedir.
KIZGINLIK (KOÇA GELME)
Koyunlarda kızgınlık genelde mevsime bağlıdır. Kızgınlık 28-30 saat devam
etmektedir. Kızgınlık 14-19 günde bir tekrarlanır. Şayet sürüde koç katımı
serbest olarak yapılıyorsa koç sürüde en az 35 gün kalmasında fayda
vardır. Koç katımında önemli faktör dişilerin kızgınlığa gelmesidir. 20-30
koyuna 1 koç düşünülür.
KIZGINLIK BELİRTİLERİ
Koyunlar meleyerek erkek koyunun yanına sokularak veya birbiri üzerine
atlayarak kızgınlığı belli ederler.Bu dönemde ferç şişmiştir, çara
akıntısı gelir ve sık sık idrar yapar.
KOYUNLARDA SAĞIM
Bir
koyunda elde edilen gelirin %45’i etten, %15’i yapağıdan, %40’da
süttendir. Bu yüzden sağım ve süt üretiminde çok önemli yer tutar.Sağımda
dikkat edilecek konular; Meradan dönen hayvan hemen sağıma alınmaz. Bir
saat kadar dinlendirilir.Sağımda hayvanlara sert muamele yapılmaz.
- Günde iki sağım yapıldığında sabah ve akşam sağımları arası en az 10
saat olmalı
- Soğuk ve kırağılı günlerde sabah sağımı daha geç sıcak günlerde daha
erken yapılır
- Uzak meradaki hayvanlar olduğu yerde sağılır
- Sağım seri ve kısa sürede yapılmalıdır. 2-2,5 saatte 100 koyun
sağılabilir
- Sağımdan önce memeler ve kaplar mutlaka temizlenir.
KOYUNLARDA BESLENME
Koyunlarda
beslenmeyi dört bölümde inceleyebiliriz.
1- Koç katımında beslenme
2- Gebelikte beslenme
3- Süt veriminde beslenme
4- Verimsiz dönemde beslenme
KOÇ KATIMINDA BESLENME
•Koç katımından bir ay önce koyunun
kondüsyonuna göre ilave yem verilir.
• Koç katımından 2 hafta önce başlayarak 6 hafta günde 400 gr.dan başlayarak
700-800 gr.a kadar fabrika yemi veya arpa, yulaf karışımı ile ek yemleme
yapılır.
GEBELİKTE BESLEME
Gebelikte ilk üç ay mera iyi ise kaliteli kaba yem
varsa ek yeme gerek yoktur.Gebeliğin ilk ayından itibaren vitamin karması
verilmelidir.Son 45 günde kaliteli kaba yemlere (Fiğ,Yonca otu,Mısır
silajı) 200 gramdan başlanarak doğuma kadar 500 grama çıkılarak ek kesif
yemle yemleme yapılır.Gebeliğin ortasında bir defa vitamin enjeksiyonu
yapılmalıdır.
SÜT DÖNEMİNDE BESLEME
•Kaliteli kaba yemler(Fiğ,Yonca
otu,Mısır silajı) verilir. Bunlara ek olarak;
•Tek kuzulu koyunlara günlük 0.5-1
kg. dane yem karması, ikiz kuzulu koyunlara da 1-1.5 kg. dane yem karması
verilir.
•Su ihtiyacı da 6-8 litre
civarındadır, suyun temiz olmasına dikkat edilmelidir.
•Verimsiz dönemde mera ve anız
otlatması kafi gelmektedir.
DAMIZLIK KOÇ BAKIMI
- Günde 1 kg. kadar yulaf, her gün yeteri kadar kaliteli kaba
yem,hareket edebileceği bir alan ve kırkım yapılması koçların aşım kabiliyetlerini yükseltir, beklenen verim elde
edilir.
KUZU BÜYÜTÜRKEN ŞU
HUSUSLARA DİKKAT EDELİM
- Kuzu bölmelerinin altı temiz ve kuru olmalı, hava
cereyanı olmamalıdır
- Kuzu bölmelerinde kuzular sıkışık olmamalıdır
- Kuzunun anasını emip emmediği izlenmelidir
- Kuzulara 15 günden sonra kuru ot ve kuzu başlangıç yemi verilmelidir.
- Kuzular meraya çıkmaya başlayınca otlama öncesi bir miktar kuru ot
verilmeli ve mutlaka enterotoksemi aşısı yaptırılmalıdır.
KOYUN BESLENMESİNDE
DİKKAT EDİLECEK KONULAR
•1-Kritik dönemlerde iyi kaliteli kaba yem ve kesif yem verilmelidir.
•2- Dönemler itibariyle yapacağımız yem değişikliğine yavaş yavaş
geçilmelidir.
•3- Mera dönemi başlangıcında meraya çıkış saatleri yavaş yavaş
artırılarak devam edilmelidir.
•4- Aşırı çiğ ve kırağının olduğu dönemlerde meraya çıkmadan önce bir
miktar kuru ot veya saman verilip ondan sonra çıkarılmalıdır.
•5- Verilen yem ne olursa olsun küflü ve kokuşmuş olmamasına özen
gösterilmelidir.
•6- Doğumun hemen akabinde anaya soğuk su verilmemelidir.
AĞIL YERİ SEÇİMİNDE DİKKAT EDİLECEK KONULAR
1- Taban suyu yüksek olmamalı
2- Meraya yakın olmalı
3- Meyilli arazi üzerinde olmalı
4- Yerleşim biriminden uzak olmalı
5- Kuzey rüzgarlarına kapalı olmalı
AĞIL YAPIMINDA DİKKAT EDİLECEK KONULAR
1- Bölgenin iklimine uygun olmalı.
2- Hakim rüzgarlardan ve soğuktan korunmuş olmalı.
3- İşlerin kolay görülmesine uygun olmalı
4- Hayvan sayısına yeterli olmalı.
5- Maliyeti düşük olmalı.
6- Havalandırma sistemi iyi olmalı.
7- Yüksekliği yeterli
olmalı.
8- Ön tarafa büyük arka
tarafa küçük pencereler konmalı.
AĞIL ALAN HESABI
Gebe ve emziren koyun için : 2-2,5 m2
Erkek veya dişi toklu için : 0,5-0,6 m2
Koç için : 1,2-1,5 m2
Koyun için : 0,8- 1 m2
Süt emen kuzu için : 0,3-0,4 m2
Gezinti avlusu, ağılın kapladığı alanın iki katı olmalı, etrafı 1 m.
yükseklikte çevrilmelidir.
Koyunların altıda üstü de kuru olmalıdır.
|
